Film
Viteve të fundit, kinematografia e Kosovës ka shënuar një shpërthim të jashtëzakonshëm, duke u kthyer në ambasadorin më të fuqishëm kulturor të vendit. Edhe pse një industri e re dhe me buxhet të kufizuar, filmat kosovarë kanë prekur majat e kinemasë botërore, duke rrëmbyer çmime në festivale prestigjioze si Sundance, Cannes, Venecia e Berlin, si dhe duke siguruar nominime historike për çmimet Oscar (si filmi i shkurtër "Shok").
Ky sukses mban vulën e një "Vale të Re" të regjisorëve – ku spikatin veçanërisht gratë – të cilët kanë guximin të trajtojnë tema të ndjeshme e tejet autentike. Filmat tanë nuk i ikin realitetit; ata gërmojnë thellë në traumat e luftës, peshën e emigrimit, izolimin e rinisë dhe përballjen e gruas me barrierat patriarkale (siç shihet në kryeveprat si "Zgjoi" apo "Vera ëndërron detin").
Sot, filmi kosovar ka arritur të ndryshojë narrativën ndërkombëtare për Kosovën. Ai dëshmon se përtej të kaluarës së dhimbshme, ky vend ka një potencial të jashtëzakonshëm artistik që di të komunikojë me botën përmes një gjuhe universale dhe të sinqertë vizuale.
Zgjoi (Hive) - Dir. Blerta Basholli (2021)
Ky është pa dyshim një nga projektet më të rëndësishme e më të vlerësuara ndërkombëtarisht. Filmi bazohet në historinë e vërtetë të Fahrije Hotit nga Krusha e Madhe, e cila, mes dhimbjes për burrin e zhdukur gjatë luftës dhe paragjykimeve të rrethit patriarkal, mobilizon gratë e fshatit për të nisur një biznes të prodhimit të ajvarit.
Suksesi kryesor: Fitoi tre çmimet kryesore në Sundance Film Festival (Audience Award, Directing Award, dhe Grand Jury Prize) dhe hyri në listën e ngushtë (shortlist) për çmimet Oscar 2022.
Shok - Dir. Jamie Donoughue (2015)
Një film i metrazhit të shkurtër që bëri histori për kinematografinë vendase. Ngjarja është e vendosur gjatë periudhës së luftës në Kosovë dhe tregon historinë e dy djemve të rinj, miqësia e të cilëve vihet në provë të rëndë përballë dhunës dhe mbijetesës.
Suksesi kryesor: Ishte filmi i parë kosovar (bashkëprodhim) i nominuar për çmimin Oscar në kategorinë "Best Live Action Short Film".
Pa Vend (Displaced) - Dir. Samir Karahoda (2021)
Një film dokumentar i metrazhit të shkurtër që trajton një temë tejet unike dhe aktuale: përpjekjet e dy lojtarëve të pingpongut nga Prizreni, të cilët, në mungesë të një hapësire për stërvitje, bartin tavolinat e tyre nga një vend në tjetrin për të mbajtur gjallë sportin e tyre të zemrës.
Suksesi kryesor: Premiera në Festivalin e Kanës (Cannes Film Festival), ku u nominua për Palmën e Artë për film të shkurtër, dhe fitorja e çmimit kryesor në Sundance.
T'padashtun (Unwanted) - Dir. Edon Rizvanolli (2017)
Ky film sjell një dramë të fuqishme që lidh të kaluarën e dhimbshme të luftës me jetën e emigrantëve në Evropë. Ai ndjek historinë e Albanit, një adoleshent kosovar që jeton në Amsterdam me nënën e tij, dhe rrugëtimin e tij të vështirë drejt pranimit të një të vërtete të errët familjare që lidhet me traumat e vitit 1999.
Suksesi kryesor: Përzgjedhja zyrtare e Kosovës për kategorinë e filmit më të mirë të huaj në Oscars 2018 dhe shfaqja në disa festivale të kategorisë A.
Vera ëndërron detin - Dir. Kaltrina Krasniqi (2021)
Një tjetër kryevepër e valës së re të regjisorëve kosovarë. Filmi fokusohet në Verën, një grua e moshës së mesme që punon si interpretuese e gjuhës së shenjave. Pas vetëvrasjes së burrit të saj, ajo fillon një betejë të egër ligjore dhe shoqërore kundër familjarëve të tij, të cilët tentojnë t'i marrin shtëpinë e fshatit në emër të traditave patriarkale.
Suksesi kryesor: Premiera botërore në Festivalin e Filmit në Venecia (Orizzonti section) dhe fitues i shumicës së çmimeve kryesore në festivale rajonale e ndërkombëtare.
Babai - Dir. Visar Morina (2015)
Një dramë tejet e ndjeshme e vendosur në vitet '90 para fillimit të luftës. Filmi tregon historinë e Norit, një dhjetëvjeçar, dhe babait të tij, Gëzimit, i cili shet cigare në rrugët e Kosovës dhe vendos të ikë ilegalisht në Gjermani. Nori merr një rrugëtim të rrezikshëm i vetëm për të gjetur të atin.
Suksesi kryesor: Visar Morina fitoi çmimin për "Regjinë më të Mirë" në Karlovy Vary International Film Festival, duke e kthyer këtë film në një nga shtyllat e hershme të suksesit modern të filmit kosovar.